Thứ 3, ngày 23 tháng 01 năm 2018

Trung tâm cảm nhận, dẫn truyền đau

Con người biết được cảm giác đau vì có trung tâm nhận cảm đau ở cấu tạo lưới, đồi thị và các trung tâm khác, vỏ não.

TRUNG TÂM CẢM NHẬN ĐAU

+ Đồi thị là trung tâm cảm nhận đau trung ương, có các tế nào thuộc nơrôn cảm giác thứ ba. Dải nơrôn thứ ba ở đồi thị cho các sợi thần kinh tập hợp lại thành bó thị, bó này đi qua 1/3 sau của đầu sau bao trong, qua vành đĩa tới vỏ não, hồi sau trung tâm (gồm hồi đỉnh lên vùng S1 và S2) và thuỳ đỉnh để phân tích và quyết định đáp ứng.

+ Vỏ não là lớp vỏ xám bao phủ mặt ngoài hai bán cầu đại não. Lớp vỏ xám này là nơi tập trung các cơ quan phân tích, có nhiệm vụ phân tích các kích thích từ bên ngoài và bên trong đưa đến, tổng hợp lại để biến các kích thích đó thành ý thức. Nhờ có sự liên hệ này, cơ thể mới có khả năng đáp ứng, thích ứng với cảm giác đau.

DẪN TRUYỀN ĐAU

Một dẫn truyền cảm giác đau gồm năm bộ phận:
+ Bộ phận nhận cảm
+ Bộ phận dẫn truyền
+ Bộ phận xử lý (nhận biết và giải mã)
+ Bộ phận dẫn truyền ra (từ vỏ não đi xuống)
+ Bộ phận đáp ứng.

Nếu tổn thương bất kỳ bộ phận nào trong năm bộ phận trên sẽ không gây ra được cảm giác đau. Khi đường dẫn truyền cảm giác bị tổn thương, bệnh nhân sẽ mất cảm nhận đau, kèm theo giảm vận động, tê liệt và các ảnh hưởng sinh hoá và dinh dưỡng khu trú thần kinh liên quan.

ĐƯỜNG DẪN TRUYỀN ĐAU ĐI LÊN





1. Hồi đỉnh lên
2, 3, 4. Hình chiếu lan toả
5. Đồi thị
6. Chất xám quanh cống
7. Não giữa
8. Bó gai - thị
9. Tuỷ
10. Bó gai lưới
11. Sợi A delta và C
12. Hạch rễ sau
13. Sợi A bêta
Hình 5. Đường dẫn truyền đau đi lên


Các sợi hướng tâm sau khi đã tiếp nối với nơrôn thứ hai của đường cảm giác ở sừng sau sẽ bắt chéo qua đường giữa để đến cột trước - bên tuỷ phía bên kia rồi từ cột trước - bên hợp thành bó gai - thị (faisceau spino - thalamique). Bó này được cấu tạo từ 2 thành phần: bó gai - thị mới (néo - spinothalamique) và bó gai - thị cổ (paléo - spinothalamique). Hai bó này đều thuộc hệ thống ngoài dải chất trắng (extralemniscal).

+ Bó gai - thị mới thuộc hệ thống bên vì sẽ chiếu lên nhân bên - trước đồi thị. Trên đường đi bó này đi thẳng không rẽ vào các nhân vùng thân não nên còn gọi là bó thẳng. Đến đồi thị các sợi tận cùng một cách rất trật tự nhưng một số sợi lấn sang tận cùng ở nhân giữa đồi thị. Chức năng của bó này là giúp phân tích chính xác vị trí, nguồn gốc và cường độ đau.

+ Bó gai - thị cổ. Trên đường đi bó này có nhiều xynáp nối tiếp với các tổ chức lưới ở thân não và tận cùng lan toả ở nhân đồi thị. Bó này thuộc hệ thống giữa vì các sợi tận cùng chiếu vào nhân giữa đồi thị. Chức năng chủ yếu của bó này là phân biệt tính chất đau (Hình 5).

ĐƯỜNG DẪN TRUYỀN XUỐNG CHỐNG ĐAU

Thông tin đau hình thành ở chất keo Rolando do đường dẫn truyền xuống xuất phát chủ yếu từ thân não (hành tuỷ), cầu não và não giữa kiểm soát (Hình 6). Các nơrôn của thân não vốn là những nơrôn tiết ra serotonin sẽ chiếu xuống những nơrôn dẫn truyền đau của tuỷ và serotonin - một trung gian hoá học ức chế - sẽ ức chế các nơrôn này làm giảm/mất đau.





1. Vỏ não - đồi thị - dưới đồi
2. Chất xám quanh cống
3. Não giữa
4. Từ bó gai đồi
5. Nhân raphe magnus
6. Tuỷ
7. Sừng sau
8. Tuỷ
Hình 6. Đường dẫn truyền xuống chống đau

Một mặt khác nếu tiêm những liều rất nhỏ morphin vào nhân của đường đan Magnus (raphe magnus) hoặc những cấu trúc nằm kề trên chất xám quanh cột sống cũng sẽ làm giảm/mất đau, nghĩa là morphin có thể hoạt hoá chính những hệ thống dẫn truyền xuống này để ức chế đau. Nhưng không phải chỉ có hệ thống dẫn truyền xuống duy nhất mà còn có nhiều hệ thống đi xuống khác cũng là ức chế mà cách tác dụng không giống morphin. Những nghiên cứu mới đây đã nói đến những trung gian hoá học không phải là opi như noradrenalin hoặc dopamin cũng làm giảm/mất đau mà sự mất đau này cũng do não chi phối.

VAI TRÒ CỦA HỆ THẦN KINH GIAO CẢM

Một số chứng đau có nguyên nhân ở hệ thần kinh giao cảm. Sau một chấn thương, đặc biệt là chấn thương ở chi, dẫn truyền thông tin của các sợi hướng tâm trở nên không bình thường. Thực trạng này thường phối hợp với những rối loạn của thần kinh giao cảm trên đường tới chi bị tổn thương, gây nên: điều hoà mạch máu không bình thường; phù nề; chi biến đổi màu sắc; ra mồ hôi; nhiệt độ thay đổi; rối loạn dinh dưỡng ở da; giảm vận động.

Các nơrôn giao cảm giải phóng adrenalin (neurone adrénergique) có thể ảnh hưởng tới những sợi thần kinh dẫn truyền đau do tác động của noradrenalin đến ngọn thần kinh, dọc theo sợi trục hoặc hạch rễ sau. Một trong những đáp ứng thần kinh với chấn thương là sự tăng cường hoạt động của các thụ thể giải phóng adrenalin alpha (adrénergique alpha tác thụ thể alpha) tại các nơrôn dẫn truyền đau.


PAIN.VN/IASP-PAIN.ORG


Các tin liên quan »

 































 

PAIN.VN COPYRIGHT   |  
TRANG THÔNG TIN DỰ ÁN ĐÔNG Y VIỆT
Đau Cột sống và Thần kinh - Cơ - Khớp  |  Không tự ý áp dụng thông tin trên PAIN.VN để chẩn đoán và điều trị